Przewoźnik w logistyce: rola, rodzaje i odpowiedzialność

W logistyce przewoźnik (ang. carrier) to firma lub osoba, która na zlecenie klienta przewozi towar i odpowiada za niego od przyjęcia do wydania odbiorcy. Kodeks cywilny ujmuje to wprost: przez umowę przewozu przewoźnik zobowiązuje się w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa do przewiezienia za wynagrodzeniem osób lub rzeczy (art. 774). W transporcie drogowym przewoźnikiem jest firma, której ciężarówka wiezie ładunek, na morzu linia żeglugowa, w powietrzu linia lotnicza. Zlecenia przewoźnik dostaje bezpośrednio od załadowców albo za pośrednictwem spedytora.

Rola przewoźnika obok załadowcy i spedytora

Te trzy strony łatwo pomylić. Załadowca przekazuje towar do przewozu i w liście przewozowym występuje jako nadawca. Spedytor organizuje przewóz dla klienta i kupuje potrzebne do tego usługi, często u przewoźników. Przewoźnik wykonuje sam przewóz, własnymi ciężarówkami i kierowcami albo przez podwykonawców. Spedytor może też sam wykonać przewóz i ma wtedy jednocześnie prawa i obowiązki przewoźnika (art. 800 Kodeksu cywilnego).

Przekazanie ładunku podwykonawcy nie przenosi odpowiedzialności. Według art. 3 konwencji CMR, która reguluje międzynarodowy przewóz drogowy, przewoźnik odpowiada za działania i zaniechania wszystkich osób, z których usług korzysta przy wykonywaniu przewozu, tak jak za własne. Przewoźnik, który oddał kurs podwykonawcy, nadal odpowiada więc przed swoim klientem.

Rodzaje przewoźników

W tekstach anglojęzycznych rozróżnia się przewoźnika publicznego (common carrier), który przewozi towary dla każdego chętnego, a nie tylko dla wybranych klientów, i przewoźnika kontraktowego (contract carrier), który regularnie wozi dla określonych załadowców na podstawie umów zawartych na określony czas. Oba pojęcia pochodzą z prawa angielskiego i amerykańskiego. W europejskim transporcie drogowym częściej odróżnia się pracę na podstawie umowy ramowej ze stałymi stawkami od ładunków spot, zamawianych na pojedynczy kurs, na przykład przez giełdę ładunków.

Odpowiedzialność przewoźnika drogowego

W przewozie międzynarodowym odpowiedzialność przewoźnika określa konwencja CMR. Przewoźnik odpowiada za całkowite lub częściowe zaginięcie towaru i za jego uszkodzenie od chwili przyjęcia do chwili wydania, a także za opóźnienie w dostawie (art. 17 ust. 1). Odszkodowanie za zaginięcie nie może przekroczyć 8,33 jednostki rozrachunkowej, czyli specjalnego prawa ciągnienia MFW, za kilogram brakującej wagi brutto (art. 23 ust. 3), chyba że nadawca zadeklarował w liście przewozowym wyższą wartość towaru za dodatkową opłatą (art. 24).

Dlatego przy przyjęciu towaru przewoźnik sprawdza liczbę sztuk, ich cechy i numery oraz widoczny stan towaru i opakowania. Jeśli coś się nie zgadza albo nie da się tego sprawdzić, wpisuje do listu przewozowego zastrzeżenia wraz z ich uzasadnieniem (art. 8). Bez takich zastrzeżeń domniemywa się, że towar i opakowanie były w dobrym stanie w chwili przyjęcia (art. 9 ust. 2).