Co oznacza Hazmat (materiały niebezpieczne)?

Hazmat (od ang. hazardous materials) oznacza materiały niebezpieczne, czyli substancje i przedmioty, które w transporcie mogą zagrażać ludziom, mieniu lub środowisku: na przykład paliwa, gazy, kwasy, materiały wybuchowe czy baterie litowe. To określenie amerykańskie, którym posługują się przepisy federalne USA. W Europie w transporcie drogowym mówi się o towarach niebezpiecznych, a zasady ich przewozu wyznacza umowa ADR. Co do zasady chodzi więc o te same ładunki, ale o inne przepisy, dokumenty i oznakowanie.

Hazmat w przepisach USA

W Stanach Zjednoczonych przewóz materiałów hazmat regulują przepisy Hazardous Materials Regulations (HMR), zawarte w częściach 171-180 tytułu 49 kodeksu przepisów federalnych (49 CFR). Wydaje je agencja PHMSA, działająca w ramach Departamentu Transportu (DOT), a obejmują one transport koleją, samolotem, pojazdem silnikowym i statkiem. Według 49 CFR 171.8 materiał niebezpieczny to substancja lub materiał, który Sekretarz Transportu uznał za zdolny do stwarzania nieuzasadnionego ryzyka dla zdrowia, bezpieczeństwa i mienia w przewozie handlowym i oznaczył jako niebezpieczny. Pojęcie obejmuje m.in. substancje niebezpieczne, odpady niebezpieczne i substancje zanieczyszczające morze.

Amerykańskie przepisy dzielą materiały hazmat na dziewięć klas, część z nich na podklasy, i wymagają między innymi:

• opisu materiału w dokumencie przewozowym (shipping paper),
• tablic ostrzegawczych (placards) na bokach i końcach pojazdu,
• dodatkowego wpisu w zawodowym prawie jazdy kierowcy (CDL), który uprawnia do przewozu materiałów niebezpiecznych.

Hazmat a ADR w Europie

W Europie zasady obowiązujące na drogach wyznacza umowa ADR dotycząca międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych, sporządzona w Genewie w 1957 r. W Unii Europejskiej dyrektywa 2008/68/WE stosuje je zarówno do transportu między państwami członkowskimi, jak i wewnątrz jednego kraju. Polskim odpowiednikiem słowa hazmat są więc towary niebezpieczne, czyli materiały sklasyfikowane jako groźne w przewozie.

Oba systemy opierają się na tym samym podziale na dziewięć głównych klas i tej samej numeracji (na przykład klasa 3 to ciecze zapalne), a konkretny towar identyfikuje numer UN. Wspólnym punktem odniesienia są zalecenia ONZ dotyczące transportu towarów niebezpiecznych. Różnice widać w szczegółach:

• Dokument: w ADR dokument przewozowy zawiera m.in. numer UN, prawidłową nazwę przewozową, klasę, grupę pakowania i, jeśli został przypisany, kod ograniczeń przejazdu przez tunele.
• Oznakowanie: pojazd przewożący sztuki przesyłki powyżej progów zwolnienia ADR ma z przodu i z tyłu pomarańczowe tablice, a nalepki ostrzegawcze na pojeździe są wymagane m.in. przy cysternach, ładunkach luzem oraz klasach 1 i 7.
• Kierowca: w USA potrzebny jest wpis w prawie jazdy, w ADR zaświadczenie o przeszkoleniu, które kierowca wozi ze sobą, a także instrukcje pisemne na wypadek awarii w języku zrozumiałym dla załogi pojazdu.

Tunele w Europie mają kategorie od A, bez ograniczeń, do E, z największymi ograniczeniami. Kod tunelowy z dokumentu przewozowego decyduje, którędy ciężarówka z danym ładunkiem w ogóle może pojechać.

Hazmat w zleceniu przewoźnika

Słowo „hazmat” trafia do europejskiego dyspozytora najczęściej w anglojęzycznych zleceniach, w dokumentach od klientów z USA albo przy kontenerach odbieranych z portu. Sama etykieta „hazmat” nie wystarcza, aby zaplanować przewóz. Zanim ładunek pojedzie ciężarówką, trzeba znać jego dane według ADR, które podaje nadawca:

• numer UN i prawidłową nazwę przewozową, klasę oraz grupę pakowania,
• łączną ilość w jednostce transportowej, bo od niej zależy, czy przewóz mieści się w zwolnieniu z punktu 1.1.3.6 ADR (nie dotyczy ono cystern ani przewozu luzem),
• kod tunelowy, jeśli trasa prowadzi przez tunele z ograniczeniami.

Na tej podstawie dyspozytor ustala, czy przewóz wymaga kierowcy z zaświadczeniem ADR, pomarańczowych tablic i dodatkowego wyposażenia. Przy ładunku z kilkoma klasami trzeba uwzględnić każdą z nich: ograniczenia tunelowe i strefy zakazu różnią się w zależności od kraju i klasy, a o trasie decyduje klasa najbardziej restrykcyjna. Przegląd funkcji dla firm, które przewożą takie ładunki na co dzień, zawiera opis oprogramowania TMS do transportu towarów niebezpiecznych ADR.

Morze i dalsza droga lądem

Ładunek oznaczony jako hazmat często przypływa do Europy statkiem. W transporcie morskim towarów niebezpiecznych w opakowaniach stosuje się kodeks IMDG Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO), od 2004 r. obowiązkowy na podstawie konwencji SOLAS. Gdy kontener zjeżdża ze statku na ciężarówkę, na odcinku drogowym w UE zastosowanie mają przepisy ADR. Numer UN i klasa wynikają z tych samych zaleceń ONZ i zwykle są takie same w papierach morskich i drogowych. Kod tunelowy to jednak pojęcie z ADR, którego dokumenty ze statku na ogół nie zawierają. Dlatego przy dowozie z portu warto upewnić się, że nadawca przekazał wszystkie dane wymagane w ADR, zanim kierowca podjedzie pod terminal.