Co to jest spedycja (freight forwarding)?

Spedycja (ang. freight forwarding) to organizacja wysyłki towarów z jednego miejsca do drugiego za pośrednictwem jednego lub kilku przewoźników, drogą lądową, morską lub lotniczą. Firma albo osoba, która tę wysyłkę organizuje, to spedytor. Spedycja nie musi oznaczać własnego przewozu: jej istotą jest zorganizowanie transportu i wszystkiego, co się z nim wiąże.

Zadania w spedycji

Spedytor planuje i organizuje przewozy na rzecz załadowców, aby towar dotarł na miejsce przeznaczenia. Do typowych zadań należą:

• wybór trasy i środka transportu,
• zamawianie przewozu u przewoźników i przygotowanie dokumentów potrzebnych do przewozu towarów między krajami,
• negocjowanie stawek frachtu i łączenie przesyłek w jeden ładunek,
• śledzenie przesyłek i informowanie klienta o ich statusie.

Spedycja czy przewóz: dwie różne umowy

Różnica między zorganizowaniem przewozu a jego wykonaniem to nie tylko nazwa stanowiska. Kodeks cywilny rozróżnia dwie umowy. Przez umowę spedycji spedytor zobowiązuje się za wynagrodzeniem do wysyłania lub odbioru przesyłki albo do dokonania innych usług związanych z jej przewozem (art. 794 § 1). Przez umowę przewozu przewoźnik zobowiązuje się do przewiezienia rzeczy za wynagrodzeniem (art. 774). Granica przesuwa się, gdy spedytor sam dokona przewozu: ma wtedy jednocześnie prawa i obowiązki przewoźnika (art. 800).

W międzynarodowym przewozie drogowym umowa między spedytorem a przewoźnikiem, który wykonuje odcinek ciężarówką, podlega konwencji CMR, niezależnie od tego, co spedytor uzgodnił z załadowcą. Gdy towar zostanie utracony lub uszkodzony, załadowca dochodzi roszczeń od spedytora na podstawie ich umowy, a spedytor od przewoźnika na podstawie CMR.

Spedycja z perspektywy przewoźnika

Dla przewoźnika, którego ciężarówka wiezie towar, spedytor jest zwykle klientem: stawka frachtu, termin płatności, instrukcje załadunku, a często też dokumenty pochodzą od spedytora, a nie od załadowcy, którego towar jest na naczepie. Zlecenie spedytora jest więc punktem odniesienia dla wszystkiego, co kierowca robi na rampie, i pierwszym dokumentem do sprawdzenia, gdy dane w miejscu załadunku różnią się od zamówionych.

Spedycję dzieli się zwykle według gałęzi transportu (drogowa, morska, lotnicza, kolejowa) i zasięgu (krajowa, międzynarodowa). W transporcie drogowym liczy się też rodzaj ładunku. Przy ładunku całopojazdowym spedytor zamawia całą ciężarówkę dla jednego klienta, a przy przesyłkach drobnicowych łączy towar kilku nadawców w jednym pojeździe i organizuje jego rozwiezienie. Od tego zależy, jakiego przewoźnika szuka i jak wycenia zlecenie.

Dla firm importujących i eksportujących dobrze zorganizowana spedycja zamienia skomplikowane przewozy międzynarodowe w przewidywalny proces o kontrolowanych kosztach. Warunkiem jest jasny podział ról: kto zamawia przewóz, kto odpowiada za dokumenty celne i kto ponosi ryzyko na poszczególnych odcinkach.