Słownik transportu i logistyki IMPARGO
Słownik IMPARGO: znajdź definicje najważniejszych terminów z zakresu transportu i logistyki
Skrót FIOS oznacza Free In, Out and Stowed, warunek stosowany we frachcie morskim, przede wszystkim w czarterach statków. Przy warunku FIOS podana stawka frachtowa obejmuje wyłącznie sam przewóz morski; koszty załadunku, wyładunku i sztauowania ładunku na statku nie są w niej zawarte i ponosi je czarterujący lub załadowca.
Trzy elementy to:
FIOS przenosi więc koszty załadunku, wyładunku i sztauowania z armatora, dlatego jest powszechny w żegludze masowej i czarterowej. Polski Kodeks morski jako zasadę przyjmuje, że koszty załadowania i zasztauowania ładunku na statku obciążają przewoźnika; klauzula FIOS uzgodniona w umowie odwraca ten podział.
FIOS nie jest regułą Incoterms. Określa koszty między czarterującym a armatorem, a podział kosztów i ryzyka między sprzedającym a kupującym ustala osobno umowa sprzedaży, na przykład według reguł Incoterms 2020. Przy FIOS liczy się też czas: umowa czarterowa określa okres ładowania, a jeśli statek stoi w porcie dłużej, armatorowi należy się przestojowe przewidziane w umowie.
Ładunek masowy, na przykład zboże, nawozy czy węgiel, często przyjeżdża do portu ciężarówkami, a FIOS sprawia, że czas i koszt załadunku statku przechodzą na stronę ładunku. Dla przewoźnika drogowego oznacza to zwykle ścisłe okna przyjazdu wyznaczone przez terminal lub firmę przeładunkową: ciężarówki muszą dowozić towar w tempie, w jakim statek jest ładowany. Spóźnione dostawy wydłużają postój statku, a czarterujący może próbować przenieść ten koszt dalej.
Umowa drogowa jest przy tym osobna. Przewoźnik drogowy rozlicza się z nadawcą według własnego zlecenia i, w przewozie międzynarodowym, według konwencji CMR, a nie według warunków czarteru. Dlatego czas oczekiwania pod terminalem i opłatę za postój ustala się w zleceniu, zanim pierwsza ciężarówka ruszy do portu. Więcej o tego rodzaju ładunkach mówi hasło przewóz masowy.
W przewozach kontenerowych FIOS spotyka się rzadko. Armator linii kontenerowej stosuje zwykle warunki liniowe, a za przeładunek kontenera w terminalu nalicza osobne opłaty terminalowe (THC). Dla przewoźnika drogowego, który podstawia kontener pod terminal, ważniejsze od klauzuli frachtowej są wtedy godziny przyjęć i dane rezerwacji.
© IMPARGO 2026, Wszelkie prawa zastrzeżone.