Systemy opłat drogowych dla ciężarówek: rodzaje i działanie

System poboru opłat drogowych dla ciężarówek to sposób, w jaki dany kraj pobiera od ciężarówek opłaty za korzystanie z dróg, mostów i tuneli. W Europie działają różne systemy, a ich działanie różni się sposobem naliczania i pobierania opłaty. Ciężarówka na jednym międzynarodowym kursie często przejeżdża przez kilka z nich.

Główne rodzaje systemów poboru opłat

• Free flow: bramownice i urządzenia pokładowe naliczają opłatę automatycznie przy normalnej prędkości jazdy, bez szlabanów.
• System zamknięty: ciężarówka jest rejestrowana przy wjeździe na autostradę i płaci przy zjeździe za przejechany odcinek.
• System otwarty: punkty poboru na trasie pobierają stałą kwotę za odcinek, niezależnie od długości podróży.
• Winieta: opłata za czas, na przykład Eurovignette (eurowinieta), która uprawnia do korzystania z dróg przez określony okres, a nie za kilometr.

Różnica ma znaczenie przy kalkulacji. Free flow, system zamknięty i system otwarty naliczają opłatę za kilometr albo za odcinek, więc należy ona do kosztów każdego kursu. Winietę opłaca się za okres, niezależnie od tego, czy ciężarówka jedzie daną drogą raz, czy codziennie, więc działa raczej jak koszt stały pojazdu.

Jak nalicza się opłaty

Opłata zależy zwykle od przejechanej odległości, liczby osi, klasy masy i klasy emisji spalin Euro. Od nowelizacji dyrektywy o eurowiniecie dyrektywą (UE) 2022/362 liczy się także emisja CO2: państwa członkowskie różnicują opłaty dla pojazdów ciężkich według pięciu klas emisji CO2, od klasy 1, do której należą pojazdy spoza pozostałych klas, do klasy 5 dla pojazdów bezemisyjnych. Przy opłacie zależnej od przejechanej odległości państwo może zamiast tego pobierać zróżnicowaną opłatę z tytułu kosztów zewnętrznych za emisję CO2.

O tym, które pojazdy płacą, decyduje każdy kraj. W Polsce opłatę elektroniczną za przejazd wyznaczonymi drogami krajowymi płacą pojazdy samochodowe i zespoły pojazdów z przyczepą lub naczepą o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 t. Opłata to iloczyn liczby przejechanych kilometrów i stawki za kilometr dla kategorii pojazdu, a pobiera ją Szef Krajowej Administracji Skarbowej w systemie e-TOLL. Stawki i rejestrację opisuje przewodnik po opłatach drogowych w Polsce. Ponieważ stawki różnią się w zależności od kraju i drogi, dyspozytorzy szacują je z wyprzedzeniem w kalkulatorze opłat drogowych IMPARGO.

Opłaty na kursach międzynarodowych

Każdy system wymaga innego przygotowania. Free flow zwykle wymaga urządzenia pokładowego albo rejestracji przed pierwszym płatnym kilometrem. W Polsce przed pierwszym przejazdem płatnym odcinkiem trzeba zarejestrować pojazd w systemie e-TOLL i aktywować dopuszczone urządzenie lokalizacyjne albo korzystać z urządzenia dostawcy unijnej usługi EETS (European Electronic Toll Service). Winietę trzeba wykupić na właściwy okres, zanim ciężarówka wjedzie na płatną drogę, a system zamknięty wymaga środka płatności przy zjeździe. Aby ograniczyć liczbę urządzeń w kabinie, usługa EETS pozwala dostawcy oferować jedną umowę i w razie potrzeby jedno urządzenie pokładowe dla obszarów poboru w kilku krajach.

Układ systemów też się zmienia. Zgodnie z tą samą nowelizacją z 2022 roku od 25 marca 2030 roku państwa członkowskie nie mogą pobierać od pojazdów ciężkich opłat za korzystanie z infrastruktury, czyli opłat czasowych takich jak winieta, w bazowej transeuropejskiej sieci transportowej, poza należycie uzasadnionymi przypadkami. Niderlandy na przykład wystąpiły z systemu Eurovignette 1 lipca 2026 roku i pobierają od ciężarówek opłatę za kilometr. Trasa, która rok temu była tania, dziś może kosztować więcej, dlatego aktualne stawki powinny trafiać do każdej wyceny, a nie pochodzić ze starego cennika.